Kuş Gribinin Sorumlusu Göçmen Kuşlar Mı?

Kuş gribinin sukuşları ve göçmen kuşlar aracılığı ile yayıldığı konusunda yaygın bir kanı bulunuyor. Halbuki WWF ve doğa koruma konusunda çalışan ulusal ve uluslararası sivil toplum kuruluşları kuşların ayrı göç dönemleri olduğunu ve iklim koşullarına göre şekillendiğini, salgının sorumlularının göçmen kuşlar olmadığını belirtiyor.

WWF’in de katılımcılar arasında yer aldığı, Nairobi’de 20-25 Kasım arasında yapılan 8. Akit Taraflar Konferansı’nın altında gerçekleştirilen Göçmen Türler Konferansı’nda kuş gribi konusu önemli bir yer teşkil etti. Toplantıda kuşların doğal yaşam alanlarından ayrılması, sulak alanların ve diğer yaşam alanların değiştirilmesinin kuş gribinin yayılmasını durdurmak için etkili yöntemler olmadığı, bilakis bu tip uygulamaların durumu daha da vahimleştireceği belirtildi.

Kuş gribi salgını, 2003 yılında kümes hayvanlarının, sağlıksız ortamlarda yetiştirildiği Güneydoğu Asya’da  hasta hayvanların ticareti sonucunda yayıldı. Canlı hayvan pazarlarının bu salgının yayılmasında büyük rol oynadığı, HPAI H5N1 virüsünün kaynağının 1997’de Hong Kong’daki tavuk çiftliklerinde olduğu saptandı. 2004 yılında salgının tavuk çiftliklerinde görülmesinden üç yıl önce, Vietnam’da Hanoi’de HPAI H5N1’in kuş marketlerinde kazlarda görüldüğü belgelere geçirildi. HPAI H5N1 virüsünün Çin’den Kore’ye, Japonya’dan Tayvan’a kadar ithal edilen ördek etlerinde görüldüğü biliniyor. Asya’da halen, kümes hayvanları ve ürünleri yasadışı şekillerde batı ülkelerine ithal ediliyor.

Göçmen kuşlar, Asya’da ortaya çıkan kuş gribinin batıya yayılmasının nedeni olarak gösteriliyor. Bununla birlikte bu sonbahar itibariyle Asya’nın doğusunda,  Güney Asya ve Afrika’da herhangi bir kuş gribi vakası görülmedi. Güney göç yolları üzerinde bulunan Avrupa’nın doğusunda görülen kuş gribi vakaları ise kümes hayvanlarının ve ürünlerin ithalatından kaynaklanıyor. Dolayısıyla göçmen kuşların kuş gribinin sorumlusu olduğu hipotezi henüz kanıtlanmamıştır.

Diğer yandan kümes hayvanlarıyla temas eden göçmen kuşlar, hastalanmakta ve ölmektedir. Göçmen kuşlar kuş gribinin sorumlusu değil, kurbanıdır. Kümes hayvanlarıyla salya, dışkı ve diğer kanallarla temasta bulunan göçmen kuşlar da bu salgına yakalanmaktadır.

Çin, Kazakistan ve Güney Rusya’daki salgın kuş göç yollarıyla değil ana yollar ve demiryollarıyla, bu yollar üzerinden gerçekleştirilen kümes hayvanlarının ticareti sonucu yayılmıştır. Salgınların ağırlıklı olarak yazın yani  kuşların uçamadığı, tüylerini döktüğü zaman ortaya çıkması da bir başka ilginç durumdur.

FAO (Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü) hasta  kümes hayvanlarının dışkılarının, balık çiftliklerinde ve tarımda kullanılmasının son derece tehlikeli olduğunu belirtmektedir. Rusya’daki balık çiftlikleri tavuk dışkılarını balık çiftliklerinde gübre olarak kullanmış, Avrupa’nın doğusunda ise tarımda kullanılmıştır. Vietnam hükümeti ise vatandaşlarını tavuk dışkılarını nehirlere ve sulak alanlara atmama konusunda uyarmış ve ciddi tedbirler almıştır. Öte yandan Ekim ayında Romanya ve Hırvatistan’da balık çiftliklerinde kuğuların öldüğüne rastlanmıştır.

40 yılı aşkın süredir 100’ün üzerinde ülkede tür koruma konusunda çalışmalarını yürüten WWF ise göçmen türlerin, dünyamızın biyolojik çeşitliliğin korunması, kültürel ve doğal mirasımız için son derece önemli olduğunu belirtiyor. WWF Türkiye, yetkilileri, mücadele çalışmalarını  kümes hayvanları ve canlı hayvan ticareti üzerinde yoğunlaştırmaya davet ediyor. Özellikle dikkat edilmesi gereken noktalar ise şöyle:

• Hasta kümes hayvanlarının alandan dışarı çıkarılmaması
• Hasta kümes hayvanlarının dışkılarının gübre olarak kullanılmasının engellenmesi, balık çiftliklerinde ve tarımda kullanılmasının engellenmesi.
• Uluslararası canlı hayvan ticaretine kısıtlamalar getirilmesi

WWF Türkiye kuş gribiyle mücadelede hepimize bir takım görevler düştüğünü, sulak alanlarda vatandaşların su kuşlarına yaklaşmaması, kuş ölüleri gördüğünde her ilin valilikleri altında kurulan kuş gribi kriz masalarını bilgilendirmesi gerektiğini söylüyor.

Bilgi için: Haymi Behar, Kurumsal İletişim Koordinatörü, hbehar@wwf.org.tr