Eskiden Marmara Denizi’ne bağlı olan ve Sakarya Nehri ile beslenen bir tatlısu gölüdür (en derin yeri 61 m). Sakarya’nın taşıdığı sedimanlar gölü denizden ayırmış, bunun sonucunda nehir de yatağını değiştirerek Karadeniz’e akmaya başlamıştır. Gölün tek gideğeni Adapazarı’nın kuzeyinde Sakarya Nehri’ne karışan Çark Suyu’dur. Göl bütübüyle tarım alanları, meyve bahçeleri ve büyük kavalıklarla çevrilmiştir. Kıyılarda küçük sazlık alanlar vardır, ancak geniş bataklık bitki örtüsü sadece doğudadır. Gölün kuzey ve güneyinden büyük otoyallar ve bir demiryolu geçmektedir.
Kerevit (Astacus leptodactylus) ticareti, 1985’te kerevit popülasyonunun yok olmasına neden olan mantar hastalığına kadar devam etmiştir. İki tür deniz balığı, ringa 8Caspiolosa meotica) ile (deniz iğnesi-Syngnathus abaster) tatlısu ortamına uyum sağlamıştır.
Kuşlar
ÖKA türleri: Geçen 30 yıl boyunca defalarca yapılan sayımlara karşın, gölde sadece 1995 ve 1996 sayımlarında önemli sayıda sukuşu tespit edilmiştir (maks.48.267). Önemli türlere Macar ördeği (maks. 1002), elmabaş patka (maks.10.400) ve sakarmeke (maks. 30.700) örnek gösterilebilir.
Koruma ve Sorunlar
- Gölün bir yarısı 1991, diğer yarısı 1994’te SİT Alanı ilan edilmiştir. Çevredeki yerleşimler için yılda 60.3 hm3 içme suyu sağlayan göl aynı zamanda bir İçme ve Kullanma Suyu Koruma Sahası’dır.
- 1984’te tamamlanan bir taşkın kontrolü çalışması, gölün doğusunda 120 ha bataklığı kurutmuştur. Son 30 yılda, güneybatı tarafındaki geniş subasar ormanlar tahrip edilerek, kavaklık ve mısır tarlalarına dönüştürülmüştür. Göl suyu tarımsal sulamada kullanılmaktadır.
- Yüksek kalitedeki suyuyla tanınan göl (1995’te günde 500’den fazla tanker İstanbul’a su almaktaydı), bugünsu toplama havzasında sayıları hızla artan endüstri tesislerinin, yerleşim birimlerinin ve tarım alanlarının arıtılmamış atık suların yol açtığı kirlilik sorunuyla karşı karşıyadır. Göl suyu çevredeki çeşitli endüstriyel tesisler tarafından da çekilmektedir.
- Sapanca Gölü son on yıl içerisinde popüler bir tatil yeri olmuştur. Özellikle güneydeki tepelerde yazlık evlerin sayısı hızla artmaktadır.
