Seyfe Gölü

Seyfe Gölü, alanı 522 km2 olan Seyfe ya da Malya Kapalı Havzası’nın güney ucunda yer alan, yüzölçümü maksimum 9350 ha olan, sığ ve tuzlu bir göldür. Göl, kuzeyden giriş yapan bir dere, yüzey akışı ve batıda, Seyfe köyü yakınlarında bulunan, göle dökülmeden önce küçük bir bataklık oluşturan pınarlar tarafından beslenmektedir. Göl taz aylarında 1560 hektara kadar küçülür. Kış aylarında ortalama derinliği bir metredir. Kıyılarının büyük bölümü çamurlu ve düxdür, kuzeydoğuda ise beş metre yüksekliğe varan yarlar bulunur. Seyfe köyündeki pınarlar küçük bir rezervuarda tutulur ve sulamada kullanılır. Bu çevrede bolca meyve bahçeleri, tarlalar, kavaklık ve söğütlükler vardır. Göl, batı ve güneyde genelde kuru tarım yapılan tarlalarla çevrilidir. Kuzey ve kuzeydoğuda ise, göl kıyılarına kadar uzanan geniş bozkırlar bulunur. Kızıldağyeniyapan köyünün duğusunda, gölde üreyen kuşlar için yaşamsal önem taşıyan yaklaşık 1500 hektarlık hafir tuzlu-tatlısu bataklıkları yer alır. Güneyde yüksekliği 1700 metreye varan tepeler ve hemen kıyıda birkaç höyük vardır.
Gölün bir diğer özelliği üzerindeki bir düzine adacıktır. Bunlardan en büyüğü yaklaşık bir kilometre uzunluğunda ve birkaç metre yüksekliğindedir. Adacıkların bazıları çıplakken, bazılarının üzerinde kısa çalı ve otlar gelişmiştir. Yaz sonlarında su seviyesi düştüğü zaman çoğu kara ile birleşir. Su seviyesinin düşük olduğu yıllarda, bazılarında tarım yapılır.
Bölgedeki başlıca tarımsal ürünler hububat, şekerpancarı, ayçiçeği ve baklagillerdir. Göl çevresinde uygun alanlar hayvan otlatma amacıyla yoğun olarak kullanılır. İk balık türü yaşar (dişli sazancık- Aphanius chantrei ve Spirlinus sp.) ancak ticari balıkçılık yoktur.
1942 yılında kurulan kuzeybatıdaki malya Devlet Üretme Çiftliği, gölün kuzeyine düşen yaklaşık 25.000 ha arazide tarım yapar.

Kuşlar
ÖKA türleri: Alan, burada üreyen ak pelikan (100 çift), kaşıkçı (50 çift), flamingo (2000 çift), Macar ördeği (15 çift), toy, kılıçgaga (500 çift), mahmuzlu kızkuşu (10 çift), Akdeniz martısı (500 çift), gülen sumru (500 çift),ve küçük sumru (500 çift) popülasyonlarıyla ÖKA statüsü kazanır. Kışın büyük sayılarda sukuşu bulunur (maks. 21.681), sakarca (maks. 7200) ve angıt (maks. 978) bunlara örnektir.

Ek bilgi: Seyfe Gölü’nde kuluçkaya yatan diğer önemli kuşlar arasında küçük ak balıkçıl (100 çift), uzunbacak (500 çift), karabaş martı (100 çift) ve ince gagalı martı (1000 çift) sayılabilir. Yaz ördeği de büyük olasılıkla üremektedir.

Koruma ve Sorunlar

• Seyfe Gölü 1989’da 23.585 hektarlık bir SİT Alanı, 1990’da da 10.700 hektarlık bir Tabiatı Koruma Alanı ilan edilmiştir. 1994’te Türkiye’nin ilk beş Ramsar alanından biri olarak seçilmiştir (10.200 ha). Alanda koruma memuru yoktur.
  
  
• Eskiden daha tuzlu ve küçük olan göl (maks. 6000 ha), Devlet Üretme Çiftliği’nin, 1960’larda ve 1970’lerde başlattığı sulama programı uyarınca, geniş tahliye kanallarının göle akan dereye bağlanması ve bu derenin seddelenmesi sonucu büyümüş (maks. 9350 ha), yaz aylarında daha uzun süre suyla kaplı kalmıştır. Köylüler topraklarının sular altında kaldığı yönünde şikayetlerde bulunmuşlardır. Devlet Su İşleri’ne göre bu büyüme, 8000 ha ekili arazinin kaybına yol açmıştır. Bölgede geliştirilen ilk DSİ planları, alanın bir kuşaklama kanalı aracılığıyla, güneyde Mucur yakınlarında bir dereye boşaltılarak, tümüyle kurutulmasını öngörmekteydi. Ancak, çeşitli bakanlıkların ve doğa korumacı grupların baskısı, DSİ’yi 1990 yılında projede değişikliğe gitmek zorunda bırakmıştır. Günümüzde DSİ Çevre Bakanlığı destekli “Seyfe Gölü Ekoloji Koruma Projesi�?ni uygulamaya koymaktadır. Proje, göle akan tahliye kanallarının ÖKA’nın kuzeyinde kalan ve Kızılırmak’a karışan Kalaycık Deresi’ne bağlanması yoluyla, gölün eski haline getirilmesini öngörmektedir. Bunu sağlamak için kısmen 30 metre yükseklikte tepelerin içinden geçen, toplam 35 km uzunluğunda kanalların açılması gerekmektedir. Sonuç olarak, gölün kuzeyinde ve doğusunda, kaybedilen 8000 ha alanın da dahil olduğu 15.792 ha arazinin tarımakazandırılması hedeflenmektedir. Projeyle birlikte göldeki adaların büyük çoğunluğu ve doğudaki hafif tuzlu-tatlısu bataklıkları yok olacaktır. Şimdiden hektarlarca bataklık, yeni kanal inşaatından çıkan toprakların oluşturduğu, yüksekliği 20 metreye varan tepelerin altında kalmıştır. DSİ Devlet Üretme Çiftliği’nden gelen tahliye kanalları üzerine inşa edeceği üç adet kapakla kurak dönemde suların Kalaycık Deresi yerine göle verilmesini, böylece göldeki su seviyesi değişimlerinin kontrol altına alınmasını sağlayacaktır. Öngörülen maksimum göl alanı 6250 hektardır. Kaybolan adaların yerine, kuşların üremesi için gölün daha derin bölümlerinde suni adacıklar yapılması düşünülmektedir.
  DSİ proje sonucunda toplam mera alanının %50 azalacağını ve tuz oranı açısından toprakların ekime uygun hale gelinceye kadar 12-23 yıl geçmesi gerektiğini belirtmektedir. 1991’de başlanan inşaat çalışmalarının 2000 yılında bitirilmesi öngörülmektedir. Bu projenin yanı sıra, DSİ gölden 75 km uzaklıktaki inşa edilecek Yamula Barajı’yla Seyfe havzasında, gölün kuzeydoğusundaki bozkır alanlar dahil 64.000 ha alanı sulamayı planlamaktadır.
  “Seyfe Gölü Ekoloji Koruma Projesi�?nin gölün ekolojik yapısı üzerinde yaratacağı etkiler konusunda, DSİ tarafından herhangi bir inceleme yaptırılmamıştır. Bozkırların, doğal üreme adacıklarının ve doğudaki bataklıkların yok olmasının, sulakalan sistemi için çok olumsuz sonuçları olacaktır. Proje “doğal dengenin yeniden kurulması�? amacıyla yola çıkıyorsa da, asıl amacın yeni tarım alanları yaratmak olduğu be birçok yönden projenin koruma olgusuyla hiçbir ilgisinin olmadığı açıktır. Aslında, 1992 yılında Çevre Bakanlığı adına Hacettepe Üniversitesi’nce hazırlanan bir raporda da ortaya konulduğu üzere, finansmanı Devlet Planlama Teşkilatı’nın “Çevre Projeleri�? bütçesinden sağlanan söz konusu proje, sulakalanı tümüyle kurutmayı amaçlayan eski projenin sadece biraz değişikliğe uğramış halidir. Projenin çevre açısından riski o kadar büyüktür ki, derhal durdurulması ve çok sıkı bir çevresel etki değerlendirmesinden geçirilmesi gerekmektedir.