Ereğli Sazlıkları

Ereğli Ovası Önemli Bitki Alanı (OBA), İç Anadolu'nun güneydoğu kenarında ve Bolkar Dağları'nın kuzeyinde yer alan geniş bir ovadır. Uzunluğu yaklaşık 90 km'yi bulan Ereğli Ovası'nın botanik açısından en önemli özellikleri iki bölümde sınırlanmıştır: Yan doğal bitki örtüsü içeren bu bölümlerden biri güneybatısındaki Ak-göl, diğeri doğusundaki Zengen'dir. Bu bölümler, çok geniş alanlar kaplayan kuru Camphorosma monspeliaca ve Artemisia santom'cum steplerinin de aralannda bulunduğu. Tuz Gölü Havzası'na özgü çeşitli sulakalan ve step bitki toplulukları içerir. Florası çok ayrıntılı olarak çalışılmasa da, alanın İç Anadolu Bölgesi'nin tuzcul steplerine özgü Gypsophila oblanceolata, Halanthium kulpianum, Microcnemum coralloides ssp. anatolicum ve Sphaerophysa kotschyana gibi önemli taksonları içerdiği bilinmektedir. Bunlardan Microcnemum coralloides ssp. anatolicum ve Sphaerophysa kotschyana Bem Sözleşmesi Ek Liste I'de yer alır.

ÖBA'nın güneybatısında yer alan Akgöl (Ereğli Sazlığı) Tabiatı Koruma Alanı ve Doğal Sit Alanı olarak koruma altındadır. Buna karşın, alan çok önemli tehditlerle karşı karşıyadır. Bu tehditlerin başında, uygulanmakta olan kurutma ve sulama projeleri, eski step meralann sürülerek tanm alanlarına dönüştürülmesi, su kaynaklannın yerleşim alanlarından gelen kanalizasyonla ve tanm alanlarından gelen atıklarla kirlenmesi ve alanın geri kalan yan doğal bitki örtüsü üzerindeki yoğun otlatma baskısı sayılabilir.

Alanın Tanıtımı
Ereğli Ovası ÖBA'sı, Niğde'nin Bor ilçesinden güneybatıdaki Akgöl'e kadar yaklaşık 90 km uzanan geniş bir ovadır. OBA, güneyde Bolkar Dağlan (3524 m), doğuda Pozantı Dağı (2690 m), kuzeydoğuda Melendiz Dağı (2963 m) ve kuzeybatıda Karacadağ (2025 m) ile çevrelenmiştir.

Ereğli Ovası tatlısu ve tuz gölleri, tuzcul düzlükler ve kuru step meraları gibi çeşitli habitatlar içerir. Sulakalan habitatları, ovayı çevreleyen dağlardan gelen küçüklü büyüklü akarsularla beslenir. Tarım alanlan kazanmak ve tarlaları sulamak amacıyla yürütülen projeler nedeniyle, iki büyük ve birkaç küçük bölüm dışında ÖBA'nın doğal özellikleri büyük ölçüde yok olmuştur. Akgöl'ün çevresinde sığ bataklık, sazlık, tatlısu göl ve tuzcul steplerden oluşan habitatlar kompleksi, yaklaşık 200 ha büyüklüğündeki Ereğli Sazlığı'nı oluşturur. Ereğli Sazlığı'nın yanı sıra Zengen stepleri de ÖBA'nın en önemli bölümleri arasındadır. Zengen stepleri, Zengen Köyü'nün güneyinde yaklaşık 5000 ha büyüklüğündeki kıraç bir arazi üzerinde uzanan, daha kuru tuzcul step bitki topluluklarından oluşur.

Ereğli'nin 30 km batısında ve Akgöl'ün kuzeyinde yer alan, yaklaşık 2000 ha büyüklüğündeki Camphorosma monspeliaca tuzcul step toplulukları özellikle önemlidir. Bu bitki örtüsünün Lmonspeliaca dışındaki diğer karakteristik türleri arasında; Achillea wilhelmsîî, Alyssum dasycarpum,A.hîrsutum, Androsace maxima, Bromus tectorum ve Eremopynım bonaepartis sayılabilir. Alanı %70-90 oranında kaplayan bu step bitki örtüsü ile derin ve daha kurak topraklar üzerinde gelişmiş Artemisia santom'cum (A.fragrans) kuru step topluluklan, çevredeki tanm alanlannın genişlemesi nedeniyle büyük bir tehdit altındadır. Alanda geniş yer kaplayan Camphorosma monspeliaca step topluluklan, İç Anadolu Bölgesi'nde henüz bozulmadan kalabilmiş en büyük ve önemli örneklerden biridir.

Akgöl ve çevresi, İç Anadolu tuzcul steplerinde yaygın olarak bulunan ve Bern Sözleşmesi Ek Liste I'de yer alan Sphaerophysa kotschyana popülasyonlan nedeniyle çok önemlidir.
Zengen stepleri beyaz, tuzcul ve jipsli-kalkerli topraklar üzerinde gelişmiştir. Alanın güneyine doğru uzanan en sulak bölümde, Halocnemum strobilaceum-Halimione verrucifera tuzcul bitki örtüsü yer alır. Bu bitki örtüsünden Camphorosma monspeliaca step topluluklanna (genellikle Halimione verrucifera ile birlikte görülür) ve daha zengin bitki türleri içeren Aeluropus littoralis-Plantago crassifolia tuzcul step mera topluluklarına geçiş yapılır. Aeluropus littoralis-Plantago crassifolia tuzcul step meraları Limonium iconicum, Microcnemum coralloides ssp. anatolica ve Scorzonera hieracifolia gibi ülke çapında nadir taksonlar içerir.

Daha kurak ve gevşek topraklar üzerinde, açık Gypsophila oblanceolata-Reaumuria alternifolia tuzcul step topluluğu yer alır. Alanı %60-70 oranında kaplayan bu bitki örtüsündeki diğer önemli türler arasında; Asparagus persicus, Frankenia hirsuta, Halocnemum strobilaceum, Limonium globuliferum, L.iconicum, Salsola stenoptera ve Taraxacum farinosum sayılabilir.

Zengen stepleri, içerdiği çok nadir bitkilerin yanı sıra düşük otlama seviyelerine bağlı olarak bozulmadan kalabilmiş, doğal bitki örtüsü mozaiği nedeniyle de oldukça önemlidir.
Florası çok ayrıntılı olarak çalışılmamakla birlikte, alanın nadir bitkiler bakımından çok zengin olduğu bilinmektedir. OBA, çoğu Konya ve Develi (Sultan-sazlığı) kapalı havzalanndaki tuzcul steplere özgü nadir bitkiler içermesi ve özellikle Gypsophila oblan-ceolata, Halanthium kulpianum ve Microcnemum coralloides ssp. anatolicum popülasyonlannı barındırması nedeniyle doğa koruma bakımından çok önemlidir.

Nadir Türler
KÜRESEL ÖLÇEKTE TEHLİKE ALTINDAKİ TÜRLER [5 TAKSON] Gypsophila oblanceolata [END, V], Limonium iconicum [END, V], Microcnemum coralloides ssp. anatolicum [E], Scorzonera hieracifolia [END, V], Sphaerophysa kotschyana [END, V],
AVRUPA ÖLÇEĞİNDE TEHLİKE ALTINDAKİ TÜRLER [l TAKSON] Salsola stenoptera [END, R]
ULUSAL ÖLÇEKTE NADİR DİĞER TÜRLER [3 TAKSON] Halanthium kulpianum [E], Plantago crassifolia [V], Salsola nitraria [R]

Doğa Koruma

• ÖBA'da Ereğli Ovası'nın batısındaki Akgöl ve çevresi (Ereğli Sazlıkları) 01.07.1992 tarihinde I.dere-ce Doğal Sit Alanı olarak koruma altına alınmıştır. Ayrıca, Akgöl (Ereğli Sazlığı) 21.04.1995 tarihindede Tabiatı Koruma Alanı (6787 ha) ilan edilmiştir.
  
  
• Alan Tuz Gölü Bitkisel Çeşitlilik Merkezi (SWA No.13) olarak tanımlanan bölgede yer alır.
  
  
• Alanın batı ucu; küçük karabatak, ak pelikan, tepeli pelikan, alaca balıkçıl, erguvani balıkgl, çeltikçi, kaşıkçı, flamingo, boz ördek, yaz ödeği, Macarördeği, pasbaş patka, dikkuyruk, küçük kerkenez, kılıçgaga, bataklık kırlangıcı, büyük cılıbıt, mahmuzlu kızkuşu, ve küçük sumrunun zengin üreme popülasyonlarını barındırması nedeniyle Önemli Kuş Alanı (OKA No. 64) olarak belirlenmiştir. Alan aynı zamanda göçmen kuşlar ve kışı geçiren sukuşu popülasyonları bakımından da önemlidir.
  
  
• Alanda Bern Sözleşmesi Ek Liste I'de yer alan iki türbulunur: Microcnemum coralloides ssp. anatolicum veSphaerophysa kotschyana.
  
  
• Alanda bulunan Bern Sözleşmesi'ne göre TehlikeAltındaki Habitatlar: 15.11551 - Batı Anadolu Microcnemum coralloides, Salicornia, Suaeda ve Salsola türlerinden oluşan topluluklar, 15.A511 -Anadolu Halocnemum stepleri, 15.A512 - AnadoluArtemisia-Salsola stepleri.

 

Tehditler ve Diğer Koruma Konuları

• Ereğli Ovası'nda yürütülen geniş kapsamlı kurutma projeleri nedeniyle OBA içindeki sulakalan habitatları büyük ölçüde azalmıştır. Söz konusu yerlerde artık buğday, şeker pancarı ve sebze tarımı yapılmaktadır. Yirminci yüzyılın başında 21.500 ha büyüklüğündeki geniş Ereğli Sazlığı, günümüzde kuzeydoğu ve orta bölümlerinin tamamen kurutulması sonucunda 6400 ha'a kadar (Akgöl) küçültülmüştür. Ereğli Ovası'nın en alçak kesiminde yer alan Akgöl, bugün ovadaki tek sabit sulakalan habitatıdır.Hem Doğal Sit Alanı, hem de Tabiatı Koruma Alanı olarak koruma altında bulunmasına karşın, Akgöl deküçülmeye devam etmektedir.
  ÖBA'nın geleceğini tehdit eden en önemli etmenlerin başında, ovadaki sürekli ve mevsime bağlı oluşan sulakalanlan besleyen büyüklü küçüklü akarsular üzerine inşa edilmiş barajlar gelir: Gödet (1988), İvriz (1984) ve Ayrana (1958). Bu barajlar nedeniyle, alanı besleyen su miktarı azalmış ve sulakalan habitatlan da oldukça zarar görmüştür.
  
  
• Ovanın orta bölümünde, sulama projeleri sayesinde büyük ölçüde sulu tarım yapılmaktadır. Sulama projeleri arasında en büyüğü, İvriz Sulama Projesi'dir. Bu proje kapsamında, 42.225 ha alanın sulanması planlanmıştır.
  
  
• Tarım alanlarından dönen kirli sular, Ereğli yerleşim alanı kanalizasyonu ve çevredeki gıda ve tekstil fabrikalarının sanayi atıkları, arıtılmadan tahliye kanallarıyla Akgöl sulakalan kompleksine boşaltılmaktadır. Bu durum, Akgöl gibi sıkı bir koruma altında bulunan bir alanın geleceği ağsından ibretverici bir örnektir.
  
  
• Alanın doğal özelliklerini tehdit eden bir başkaönemli etmen de aşırı otlatmadır. Ovadaki sulakalan habitatlannda su seviyesinin düşürülmesine bağlı olarak, aşırı otlatma baskısı ve bunun yanı sıra sazlıkların kesimi ve yakılması da artmaktadır. Zengen steplerinde doğal yapısını koruyan önemli bitki örtüsü mozaiği, otlatma seviyelerinin artmasından çok zarar görebilir.