Kafkasya Ekolojik Bölgesi

Kritik Ekosistemler Ortaklığı Fonu (CEPF), Kafkasya Bölgesel Programı

Kritik Ekosistem Ortaklık Fonu (CEPF) gelişmekte olan ülkelerde yer alan tehdit altındaki biyolojik çeşitlilik sıcak noktalarını korumak için kurulan ve Uluslararası Çevre Koruma Örgütü (Conservation International-CI), Küresel Çevre Fonu (Global Environment Facility Program GEF), Japon Hükümeti, MacArthur Vakfı ve Dünya Bankası’nın eşit ortaklığıyla oluşmuş bir girişimdir. CEPF, Türkiye, Azerbaycan, Rusya, İran, Ermenistan ve Gürcistan’ı kapsayan Kafkasya Sıcak Noktası için önerilen stratejiler de dahil olmak üzere, biyolojik çeşitlilik sıcak noktalarında gerçekleştirilecek projelere finans desteği sağlamaktadır. CEPF’in temel amacı, sıcak noktalardaki biyolojik çeşitliliğin korunması çabalarına sivil toplumun katılımını sağlamaktır. Diğer bir amaç ise, bu çabaların yerel bölgesel ve ulusal yönetimler tarafından oluşturulmuş strateji ve çerçeveleri destekleyecek nitelikte olmasını sağlamaktır. Tüm fon desteği, hibe olarak doğrudan sivil topluma yönlendirilmektedir.

CEPF, Kafkasya’yı dünya üzerinde doğa koruma açısından en öncelikli 34 sıcak noktadan biri olarak kabul etmektedir. WWF ve CEPF, Kafkasya’da biyolojik çeşitliliğin korunmasına yönelik gayretlerini ve faaliyetlerini birleştirmişlerdir. Bu çerçevede, Türkiye, Azerbaycan, Rusya, İran, Ermenistan ve Gürcistan sınırları içerisinde kalan alanlarda, Kafkasya Ekolojik Bölgesi Biyolojik Çeşitlilik Koruma Planı’na uygun olarak gerçekleştirilecek projelere finans desteği sağlamayı amaçlamaktadır. CEPF, bu amaçla genel planı desteklemek üzere kendi stratejisini hazırlamıştır. "CEPF Kafkasya Ekosistem Profili" adı verilen ve beş yıllık bir eylem planını içeren bu strateji, WWF Kafkasya Program Ofisi eşgüdümünde, altı ülkeden çeşitli bilim, hükümet ve sivil toplum çevrelerini temsilen 130’un üzerinde uzman Kafkasya Ekosistem Profili’nin hazırlanmasına katkıda bulunmuştur. Projenin altı aylık bölümünde, altı ülkedeki biyolojik çeşitlilik, sosyo-ekonomik unsurlar, kurumsal bağlam ve koruma çalışmalarına yönelik veriler derlenmiş ve sentezlenmiştir. Kasım 2002 ve Ocak 2003’te yapılan iki ilgi grubu toplantısı, CEPF’in bölgedeki yatırım alanları ve stratejilerinin belirlenmesi ve onaylanması için tarafların geniş katılımını sağlamıştır. Toplantılar sonucunda tüm taraflar geliştirilen öneriler doğrultusunda uygulamaları hayata geçirmek için niyetlerini ortaya koymuşlardır.

Bu ekosistem profili, CEPF’in diğer bölgelerde halen geliştirmekte olduğu profillerle birlikte, CEPF’in coğrafi ve tematik yatırım odaklarını belirlemesi için bilimsel destek olarak kullanılması amacına yöneliktir. CEPF, tüm çıktıları kendi başına gerçekleştiremese de, yaptığı koruma yatırımlarının biyolojik çeşitlilik kaybının önüne geçmede işe yaramasına ve ulaştığı başarıların ölçülebilir ve izlenebilir olmasına gayret etmektedir. Ekosistem profili, hedef bölgedeki biyolojik çeşitliliğin korunması için sivil toplumun katkısını sağlayacak geniş stratejik yönelimler önerir. Kafkasya için tür, alan ve koridor çıktıları, Uluslararası Çevre Koruma Örgütü’nün (CI) uzmanlarıyla işbirliği içinde tanımlanmıştır. Bu analizlerin sonuçları doğrultusunda, Kafkasya sıcak noktası için tanımlanan çıktıların çok büyük bir bölümünü kapsayan 10 ekolojik koridor belirlenmiştir. Daha sonra beş yıllık çalışma ve bütçenin etkin kullanılabilmesi için en öncelikli beş koridor belirlenerek bu koridorlar ve yanısıra belirlenen 51 öncelikli tür özelindeki proje önerilerinin desteklenmesine karar verilmiştir. Bu kapsamda CEPF kaynaklarının etkinlik alanı ülkemizde Türkiye-Gürcistan Aşağı Batı Kafkasya koridorundaki, Melet Irmağı’ndan itibaren Doğu Karadeniz Dağları olarak ön plana çıkmıştır. CEPF Kafkasya Ekosistem Profili, hedeflenen öncelikli koridorlarda biyolojik çeşitliliğin korunması için sivil toplumun etkinliğini ve kapasitesini artırmayı amaçlamaktadır.

CEPF Program sürecinde hazırlanan Ekosistem Profili dökümanı Kafkasya Ekolojik Bölgesi’nde doğa koruma açısından öncelikli tür, alan ve koridorları tanımlamaktadır. Aynı zamanda Kafkasya Ekolojik Bölgesi için stratejik yönelimleri ve yatırım önceliklerini belirlemektedir. Bu öncelikler proje önerilerinin değerlendirilmesi ve kabul edilmesindeki ana etkenlerdir. CEPF Bölgesel Programı’nın Kafkasya Ekolojik Bölgesinde başarıyla uygulanabilmesi için bölgesel bir koordinasyon ekibi oluşturmuştur. Bölgesel programı Gürcistan’daki WWF Kafkasya Program Ofisi koordine ederken, Türkiye’deki aktiviteleri olayı başından beri Türkiye adına takip eden WWF-Türkiye (Doğal Hayatı Koruma Vakfı) koordine etmektedir.

• Daha detaylı bilgi için lütfen aşağıdaki linke bakınız:
  http://www.cepf.net/xp/cepf/where_we_work/caucasus/caucasus_info.xml
• CEPF Kafkasya Ekolojik Bölgesi Ekosistem Profili için;
  http://www.cepf.net/xp/cepf/static/pdfs/Final.Caucasus.EP.pdf

CEPF Kafkasya Ekolojik Bölgesi Bölgesel Programı ve Proje Desteği:

Haziran 2004 tarihinde CEPF Kafkasya Ekolojik Bölgesi Bölgesel Programı’nı başlatmıştır. Bu program, Ekolojik bölgenin içerdiği beş ülke için geçerlidir: Türkiye, Azerbaycan, Ermenistan, Gürcistan ve Rusya. Programın ana amacı Kafkasya bölgesindeki eşsiz biyolojik çeşitliliğin korunmasıdır. Dört yıl sürecek (Haziran 2004 – Haziran 2008) programda sivil toplum kuruluşları, akademik ve araştırma kurumlarına bölgenin biyolojik çeşitliliğini korumaya yönelik hazırladıkları projelere fon desteği verilmektedir.

Türkiye’de CEPF’ten Destek Alan Kurum ve Projeleri

Küçük Ölçekli Projeler

• Doğu Karadeniz Bölgesindeki Yüksek Dağ Ormanı Ekosistemlerine Zarar Verebilen Ekonomik, Toplumsal, Kültürel Teknik Nedenlerin Belirlenmesi ve Önlenmesine Yönelik Yayım

  Kırsal Çevre ve Ormancılık Sorunları Araştırma Derneği (Kırsal Çevre)

  Yüksek dağ orman ekosistemleri, sahip oldukları farklılıklar nedeniyle özel ormancılık tekniklerinin uygulanması ve koruma önlemlerinin alınması gereken alanlardır. Ancak uygulamada yeterli hassasiyetin gösterilmemesi, yerel kullanım, yaylacılık geleneği ve son yıllarda artan turizm nedeniyle hızla zarar görmektedir. Projeyle, öncelikle kamuoyunun bu değerli ekosistemin önemi konusunda bilinçlenmesinin yanısıra, ekosisteme zarar veren temel nedenlerin ve giderilmesine yönelik önlemlerin belirlenmesi hedeflenmektedir. Proje kapsamında ilgili kesimlere yönelik bilgilendirme ve veri toplama amacıyla poster ve broşürler basılarak dağıtıldı. Bunun yanısıra, alanda ilgili kamu kuruluşlarıyla toplantılar ve anketlerle durum analizi yapılarak araştırma raporu hazırlandı. Proje Nisan 2006’da Trabzon ve Artvin’deki "Yüksek Dağ Ormanlarımız ve Ormancılığımız" panelleriyle tamamlandı. www.kirsalcevre.org.tr

• Küçük Kafkasya Türkiye Kısmında, WWF’nin RAPPAM Metodolojisini Kullanarak Koruma Alanlarının Yönetim Etkinliğinin Değerlendirilmesi

  Yeşil Artvin Derneği

  WWF tarafından geliştirilen RAPPAM metoduyla, koruma alanlarının alan bazında yönetiminin değerlendirilmesi yanısıra, ulusal ölçekte koruma alan sisteminin, biyolojik çeşitliliğin korunmasında etkinliği incelenmektedir. Uygulanan bu yöntemle, Doğu Karadeniz Dağları’ndaki 4 milli park, 4 tabiatı koruma alanı ve 3 tabiat parkının durumu ortaya konulmaktadır. Mayıs ayında Trabzon ve Haziran ayında ise Artvin'deki toplantılarda uzmanlar tarafından alan değerlendirmeleri yapılmıştır. Proje, hazırlanacak rapor ve bilgilendirme toplantısıyla tamamlanacaktır.

• Siz veya Onlar

  Kaçkar Dağcılık Rafting İhtisas Kulübü (KDRK)

  Kaçkar Dağcılık Rafting İhtisas Kulübü ilköğretim okulu öğrencilerine, doğadaki zenginliği anlatmaya yönelik olarak bir belgesel film hazırlamaktadır. Belgeselde, Kaçkar Dağları’nın doğal zenginliğinin yanısıra çocuklara, doğadaki insan etkisi ve doğal hayatın korunmasının gerekliliğinin de gösterilmesi amaçlanmaktadır. Hazırlanacak belgesel filmi, ilköğretim okulları ve yerel televizyonlara ücretsiz olarak dağıtılacaktır. Yaz sezonu süresince, Kaçkar Dağları’nın muhteşem ormanları, yaylaları ve buzul göllerinde bir grup ilköğretim okulu öğrencisiyle belgeselin çekimleri tamamlandı. Proje sorumlusu, aynı zamanda yönetmeni Seçkin Yeniçırak tarafından Mayıs 2006’da tamamlanan belgeselin yakında okullara dağıtımı başlayacaktır.  www.kdrk.org.tr

Büyük Ölçekli Projeler

• Doğu Karadeniz Havzası’nda Entegre Havza Yönetimi

  WWF-Türkiye

  WWF-Türkiye (Doğal Hayatı Koruma Vakfı), Kafkasya Ekolojik Bölge Koruma Planı’nın en önemli destekçilerinden CEPF’in (Kritik Ekosistemler Ortaklık Fonu) desteğiyle Temmuz 2006’da Doğu Karadeniz Havzası’nda  Entegre Havza Yönetimi Projesi’ne başlamıştır. Projenin amacı, Doğu Karadeniz Havzası’ndaki doğal kaynakların (su, toprak, orman) akılcı kullanımı ve sürdürülebilir yönetimi için yeterli teknik altyapının kurulması ve kurumlar arasındaki diyaloğun ve işbirliğinin artırılmasıdır. Proje kapsamında; Fırtına Havzası uygulamaların hızlandırılabildiği bir pilot alan olarak seçilmiştir. Fırtına Havzası’nda gerçekleştirilmesi hedeflenen, Entegre Havza Yönetimi (EHY) uygulamasının amacı, resmi ve sivil, bütün ilgi gruplarının alandaki koruma ve kullanma düzeniyle ilgili sorunları havza bütünlüğü içinde değerlendirebilmelerini sağlayacak teknik kapasiteye kavuşturulmasıdır. Bu süreçte, çeşitli grupların karşı karşıya bulunduğu sorun veya kısıtların çözümünde yararlanılabilecek uygulama araçları geliştirilecektir. Projenin nihai amaçlarından biri de, elde edilecek EHY deneyimlerinin, aynı ekolojik koridor (Doğu Karadeniz Dağları) ve genel olarak Kafkasya Ekolojik Bölgesi içindeki diğer havzalarla paylaşılabilmesi ve oralarda da yinelenebilmesidir.

• Sınır ötesi İşbirliği ve Önemli Doğa Alanı Koruma Eğitim Programı Oluşturulmasıyla Batı Aşağı Kafkaslar Bölgesi’nde Doğa Korumanın Güçlendirilmesi

  Doğa Derneği

  Küçük Kafkaslar olarak adlandırılan, Doğu Karadeniz Havzası’nda yürütülecek proje, Gürcüstan’la sınır ötesi işbirliğini de kapsamaktadır. Uzun vadede bölgenin biyolojik çeşitliliğini yöre insanıyla birlikte korumayı öngören projenin hedeflerinden biri, doğa korumada ihtiyaç duyulan insan kaynağının oluşturulmasıdır. Bu hedef kapsamında bölgede uygulanması planlanan Doğa Okulu Programı, Türkçe ve İngilizce olarak gerçekleştirilecektir. Bölgedeki biyolojik çeşitliliğin korunması için gerekli bilimsel standartların ve temel bilginin güçlendirilmesi de proje hedefleri arasında yer almaktadır. Bu kapsamda bölgede tür araştırması yapılarak envanter ve veri tabanı oluşturulacaktır.

• Koruma Eğitimi–Türkiye Kafkasya’sında Biyolojik Çeşitlilik Değerlendirme ve İzleme Eğitimi Programı

  Doğa Koruma Merkezi

  Projenin amacı, Doğu Karadeniz Dağları’nda Orman Genel Müdürlüğü ile Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü’ne biyolojik çeşitlilik ve ekosistemlerin izlenmesi ve değerlendirilmesine yönelik eğitimler verilerek kurumsal kapasitenin artırılmasıdır. Ormanların biyolojik çeşitliliğini izlemeye ve değerlendirmeye yönelik olarak Smithsonian Enstitüsü’yle birlikte kurs düzenlenerek, Harşit Vadisi’nde uygulamalar yapılacaktır. Çevre ve Orman Bakanlığı’nın da yer alacağı proje sonunda tüm alanda uygulanacak sistematik bir eğitim programına ulaşılması hedeflenmektedir. Projenin uzun dönemli hedefinde izleme programı sayesinde elde edilen veriler düzenli olarak orman yönetim planlarına işlenecek, Harşit Vadisi ormanlarının yönetim planı tamamlanacak ve elde edilen deneyim diğer Kafkas ülkeriyle paylaşılacaktır.