WWF Türkiye Su Kaynakları Programı’nın amacı, Türkiye’nin su kaynaklarının daha fazla bozulmasını önlemek; korunmasını ve akılcı kullanımını sağlamaktır.
WWF Türkiye, hassas ve değerli ekosistemler olan su kaynaklarının doğru ve akılcı kullanımının son derece önemli olduğuna inanır. Bu durum, özellikle Ramsar alanları ve Önemli Kuş Alanları gibi ulusal ve uluslararası öneme sahip alanlar için geçerlidir. Bu çerçevede, WWF-Türkiye’nin Su kaynakları ve sulak alanlarımızın yönetimi ile ilgili yaşanan sorunların çözümünde başarıya ulaşmanın temel aracı olarak Entegre Havza Yönetimi’ni desteklemektedir.
Havza ölçeğinde planlama, sayısız platforma hem akademik hem de idari birimler tarafından su kaynaklarının yönetimindeki en uygun ölçek olarak ifade edilmiştir. Bunun yanı sıra, su ve çevre konusundaki uluslararası konferanslar bu karışık sorunlara vurgu yapmış ve gelecek için bazı öneriler geliştirmişlerdir. Özellikle Uluslararası Su ve Çevre Konferansı(Dublin,1992) ve Birleşmiş Milletler Çevre ve Kalkınma Konferansı’yla (Rio De Janerio,1992) birlikte suyun “sonlu� bir ekonomik ve sosyal kaynak olduğu ve su kaynaklarının yönetiminde sosyal ve ekonomik kalkınma ile doğal ekosistemlerin korunmasını birlikte ele alan entegre yaklaşımlara ihtiyaç olduğu vurgulanmıştır.
Su kaynaklarının akılcı ve sürdürülebilir kullanımı mekansal ve sektörler arası planlama ve karar verme süreçlerinin eşgüdüm ve tümleşimi (entegrasyon) ile başarılabilir. Diğer bir ifadeyle, su kaynaklarının yönetiminde “havza�nın ana ölçek olarak benimsendiği yeni bir yönetim anlayışı tarif etme gereksinimi açıkça görülmektedir.
Su kaynaklarının yönetiminde 2 temel zorluk belirlenebilir: su kaynaklarını korumak ve hem hakça hem de ekolojik olarak sürdürülebilir bir şekilde su kaynaklarının kullanımını yönetmek. Bu zorluklarla mücadele etmede bazı araçlar geliştirilebilir:
– su kalite ve miktarının iyi konumda tutulmasına katkı sağlamak için korunan alanlar ağları oluşturmak.
– tatlı suya duyarlı ormancılık uygulamaları
– su tasarrufu sağlayan ve kirletici olmayan tarım (modern sulama teknikleri, organik tarım)
– suyu yoğun olarak kullanan sanayilerde daha verimli su kullanımı
– doğal akarsu kanallarının bozulmasını azaltacak yenilikçi gemi tasarımları
– doğal akım rejimlerine benzeyen baraj ve rezervuar işletmeleri
– su tüketimini azaltan yeni hijyen ve enerji üretim süreçleri (alternatif enerji)
– ağır tahribe uğramış tatlı su ekosistemlerinin yeniden ekosistem işlevlerinin kurulması için restorasyon teknikleri
Ancak, bu araçları tek tek kullanmak bu zorluklarla başa çıkmak için yeterli değildir. Bu noktada, bütün bu araçların çok disiplinli bir şekilde birlikte uygulanabileceği bir çerçeve sunan Entegre Havza Yönetimi gündeme gelmektedir. Bu anlamda, son yıllarda, farklı değişik terminolojiler kullanılmasına rağmen temelde sektörler arasındaki entegrasyona dayanan ve su kaynaklarının daha akılcı ve sürdürülebilir kullanımını hedefleyen birçok yönetim yaklaşımları geliştirilmiştir:
– Entegre Su Kaynakları Yönetimi (ESKY)
– Entegre Havza Yönetimi (EHY)
– Entegre Su Toplama Havzası Yönetimi
– Entegre Ekosistem Yönetimi
EHY; insanların bir bakış açısı geliştirebileceği, paylaşılmış değerler ve davranışlar üzerine hemfikir olabileceği, bilgiye dayalı kararlar alabileceği ve bir havzanın doğal kaynaklarını yönetmek için birlikte hareket edebileceği uzun dönemli süreçler üzerine odaklanan yeni bir yaklaşımdır. Yukarıda bahsi geçen bütün bu yaklaşımlar, tatlı su sistemlerine yönelik tehditlerin bir çoğu ilgili akarsu toplama havzasında veya havzalarda oluşan toprak kullanımı uygulamalarının sonucu olduğunu kabul etmektedir. Dolayısıyla, yaklaşımın adı ne olursa olsun, “entegrasyon� bu metodolojilerin çekirdeğindeki öğe olarak kabul edilmiştir. Diğer bir ifadeyle, EHY’nin önemli bir unsuru, havza ölçeğinde toprak kullanımı ve su-kullanımı planlaması/yönetiminin birleştirilmesidir. EHY’nin altında yatan amaç; sadece suyun miktar ve kalite olarak belirlenmiş standartlara ulaşması değil aynı zamanda sağlıklı bir ekosistem sağlamaktır. WWF-College, 2002
EHY; ekosistem içerisinde birbiriyle çelişiyormuş gibi görünen sosyo-ekonomik ve çevresel amaçların dengelenmesi için bir çabadır. İdeal olarak, EHY çerçevesi; arazi kullanımın, yüzey suları ve sulak alanlar, ormanlar gibi habitatlar tarafından sağlanan biyoçeşitlilik gibi çevresel değerler üzerinde olan olumsuz etkisini minimize ederek nüfus artışını karşılayacak bir kalkınma anlayışına izin verir. Bu noktada, EHY’nin arazi kullanım planlaması, tarım politikaları, erozyon kontrolü, çevresel yönetim ve diğer politika alanları gibi konuları kapsamasından dolayı geleneksel su yönetim anlayışından farklı olduğunu vurgulamak gerekir. EHY, su kaynaklarını kullanan veya etkileyen bütün insan aktivitelerini içerir. Diğer bir deyişle, EHY diğer su yönetim yöntemlerinin hepsinden çok daha kapsamlıdır.
Entegre Havza Yönetimi (EHY) ;
- su sistemlerinin daha geniş bir doğal çevrenin bir parçası ve sosyo-ekonomik çevreyle ilişkili olarak yönetimidir.
- belirli bir su havzası içerisindeki su, toprak ve sektörler arası kaynakların su kaynaklarından elde edilen ekonomik ve sosyal faydaların hakça, gerektiğinde tatlısu ekosistemlerini iyileştirerek ve koruyarak, maksimize eilmesi için koruma, yönetme ve geliştirmesinin koordine edildiği süreçtir. GWP TAC Background Papers, 2000
- insanların bir bakış açısı geliştirebileceği, paylaşılmış değerler ve davranışlar üzerine hemfikir olabileceği, bilgiye dayalı kararlar alabileceği ve bir havzanın doğal kaynaklarını yönetmek için birlikte hareket edebileceği uzun dönemli süreçler üzerine odaklanan yeni bir yaklaşımdır. WWF-College, 2002
- ekosistem içerisinde birbiriyle çelişiyormuş gibi görünen sosyo-ekonomik ve çevresel amaçlar ile; arazi kullanımın yüzey suları ve diğer çevresel değerler üzerinde olan olumsuz etkisini minimize ederek nüfus artışını karşılayacak bir kalkınma anlayışı arasındaki dengeyi kurma çabasıdır. Butler, 2003
- toplum temel ihtiyaç ve kullanımlarını göz önüne alarak, yüzey ve yer altı sularının hidrolojik havza ölçeğinde miktar, kalite ve ekolojik anlamda çok disiplinli bir perspektiften yönetimidir.
|
