Doğu Karadeniz'de Entegre Havza Yönetimi Projesi

PROJE ALANI

Doğu Karadeniz Havzası, Türkiye’deki 26 su havzasından bir tanesidir. Çoruh ve Aras Havzası ile birlikte, Kafkasya Ekolojik Bölgesi’nin Türkiye kısmını oluşturur. Biyolojik çeşitlilik açısından dünyanın en önemli bölgelerinden biri olan Kafkasya Ekolojik Bölgesi’nde, WWF kolaylaştırıcılığında; Türkiye, Gürcistan, Azerbaycan, Ermenistan, Rusya ve İran’dan resmi kuruluşlar, sivil toplum örgütleri ve ulusal uzmanların katılımı ile Ekolojik Bölge Koruma Planı hazırlanmıştır. Bu Plan’da yer alan 5 ana biyolojik çeşitlilik koridorundan birisi olan Batı Küçük Kafkasya Koridoru, Türkiye’nin Doğu Karadeniz kıyılarından başlayarak Gürcistan’ın Acaristan bölgesine doğru uzanır.

DoÄŸu Karadeniz Havzası, Melet Çayı, Pazar Çayı, HarÅŸit Çayı, Karadere, Fırtına Deresi gibi birbirine paralel olarak uzanan akarsuların alt havzalarından oluÅŸur. Fırtına Deresi de bu yapı içerisinde yer alan önemli alanlardan birisidir. Aynı adı taşıyan akarsu ile onun iki ana kolu olan Hala ve HemÅŸin derelerini içerir. 

Fırtına Havzası, DoÄŸu Karadeniz Bölgesi’ne (Batı Küçük Kafkasya Koridoru’nun Türkiye kesimi) özgü bütün ana habitatları kapsar. Dere yatakları üzerindeki kızılaÄŸaç galerileri, kestane yapraklı-ormanları, gürgen ve kayın ormanları, iÄŸne yapraklı doÄŸu ladini ormanları, sub-alpin çalı toplulukları, çayır ve meralar, alpin kayalıklar ve buzul gölleri bunlardan birkaçıdır. EÅŸsiz bir botanik çeÅŸitlilik sergileyen alan çok sayıda nadir türe ev sahipliÄŸi yapar. Sahip olduÄŸu bitki, kuÅŸ, memeli, sürüngen türleri ile Fırtına Havzası,  Türkiye’nin 122 Önemli Bitki Alanı ve 184 Önemli KuÅŸ Alanı arasındadır ve WWF tarafından belirlenmiÅŸ Türkiye ormanlarının öncelikli olarak korunması gereken 9 “sıcak noktaâ€?sından biridir.

Sahip olduğu ulusal ve uluslararası düzeyde önemli doğal alanlara ve zengin biyolojik çeşitlilik değerlerine rağmen, Türkiye’deki diğer havzalarda olduğu gibi Doğu Karedeniz Havzası’nda da önemli sorunlar ve tehditler mevcuttur. Özellikle, yanlış arazi kullanımı ve sürdürülebilir olmayan uygulamalar sonucunda, bölgedeki doğal alanlar zarar görmekte ve doğal kaynaklar plansızca kullanılarak tüketilmektedir. Doğu Karadeniz Havzası’ndaki başlıca sorunlar; taş ocakları, kirlilik, hidroelektrik santraller, plansız altyapı (yollar ve yapılaşma), kontrolsüz turizm, yasadışı avlanma, toprak kaymasıdır. Bölgede yapılacak tüm yatırımların fayda ve zararları çok iyi analiz edilmeli; bölgede yer alan, her birisi birbirine paralel alt havzalar farklı sosyal, kültürel, doğal ve ekonomik yapıya sahip olduğundan; yapılacak planlama çalışmaları da bu farklı dinamikleri göz önüne almalıdır. Havzadaki doğal kaynaklara yönelik beklentiler (kullanma/koruma) çok yönlü; baskılar ve bunların altında yatan nedenler de çok sayıda ve karmaşıktır. Beklentileri karşılayacak ve tehditleri bertaraf edecek çözümlerin geliştirilebilmesi bütüncül bir planlama ve uygulama yaklaşımı gerektirmektedir.

NEDEN DOÄžU KARADENÄ°Z HAVZASI?

• DoÄŸu Karadeniz Havzası (Batı Küçük Kafkasya Koridoru),WWF International tarafından, biyolojik çeÅŸitlilik bakımından dünya çapında önemli 200 ekolojik bölgeden biri olarak ilan edilmiÅŸtir.
• DoÄŸu Karadeniz Havzası; ormancılık, tarım ve ekonomik faaliyetler anlamda Türkiye’nin önemli üretim bölgelerinden biridir.
• Fırtına Vadisi, 122 Önemli Bitki Alanı ve 184 Önemli KuÅŸ Alanı arasındadır. En az 537 odunsu bitki, 136 kuÅŸ, 30 memeli, 21 sürüngen ve 116 endemik bitki türüne ev sahipliÄŸi yapmaktadır.
• Fırtına Havzası, Avrupa’nın öncelikli olarak korunması gereken 100 orman alanı (sıcak noktalar) arasında Türkiye’deki 9 alandan biridir.
• DoÄŸu Karadeniz Havzası’nda planlanan HES projeleri baÅŸta olmak üzere; ormancılık, yapılaÅŸma, turizm ve madencilik faaliyetleri sürdürülebilir deÄŸildir.

PROJENİN AMACI VE WWF-TÜRKİYE’NİN ROLÜ

Projenin amacı, Doğu Karadeniz Havzası’ndaki doğal kaynakların (su, toprak, orman) akılcı kullanımı ve sürdürülebilir yönetimi için yeterli teknik altyapının kurulması ve kurumlar arasındaki diyalog ve işbirliği ortamının yaratılmasıdır. Proje kapsamında; Fırtına Hazvası uygulamaların hızlandırılabildiği bir pilot alan olarak seçilmiştir. Fırtına Havzası’nda gerçekleştirilmesi hedeflenen, Entegre Havza Yönetimi (EHY) uygulanmasının amacı, resmi ve sivil, bütün ilgi gruplarının alandaki, koruma ve kullanma düzeni ile ilgili sorunları havza bütünlüğü içinde değerlendirebilmelerini sağlayacak teknik kapasiteye kavuşturulmasıdır. Bu süreçte, çeşitli grupların karşı karşıya bulunduğu sorun veya kısıtların çözümünde yararlanılabilecek uygulama araçları geliştirilecektir. Projenin nihai amaçlarından biri de, elde edilecek EHY deneyimlerinin, aynı ekolojik koridor (Doğu Karadeniz Dağları) ve genel olarak Kafkasya Ekolojik Bölgesi içindeki diğer havzalarla paylaşılabilmesi ve oralarda da yinelenebilmesidir.

Proje, Entegre Havza Yönetimi felsefesi çerçevesinde Doğu Karadeniz Havzası için bir sürdürülebilir doğal kaynak kullanımı ve biyolojik çeşitlilik koruma modeli oluşturmayı amaçlar. WWF-Türkiye, havzadaki tüm ilgi gruplarının sorun ve tehditlere yönelik ortak çözüm önerileri geliştirmelerini sağlayacak diyalog ortamlarının sağlanmasına yardımcı olacaktır. WWF-Türkiye, havzadaki su kaynaklarının sürdürülebilir ve akılcı kullanımı için mevcut ilgi grupları arasında köprü görevi görecek, kurumlar arası işbirliği ve koordinasyon olanaklarının güçlendirilmesi ve havza için ortak vizyon oluşturulmasında kolaylaştırıcı rolü üstlenecektir.

Kafkasya Ekolojik Bölge Koruma Planı’nın en önemli destekçilerinden Kritik Ekosistemler Ortaklık Fonu (CEPF)’nun katkısı ile Temmuz 2006’da başlayan proje Haziran 2008’e kadar sürdürülecektir.

Hedef 1: WWF-Türkiye’nin, Doğu Karadeniz Havzası’nda bir kurumsal koordinasyon merkezi açması

WWF-Türkiye, Kafkasya Ekolojik Bölgesi’nde çalışmaları hızlandırmak ve daha etkin kılmak için bir alan ofisi açacak ve çalışmalarına devam edecektir. Bölgede faaliyet gösteren kamu kurum ve kuruluşları, sivil toplum örgütleri, üniversiteler ve yerel halk ile sürekli iletişim ve işbirliği içerisinde olarak, doğal kaynak kullanımı ve biyolojik çeşitliliği korumaya yönelik ortak çalışmalar yürütülecektir.

Hedef 2: Fırtına Havzası’nda Entegre Havza Yönetimi sürecinin başlatılması

Entegre Havza Yönetimi sürecinin etkinliği, öncelikli olarak asıl ilgi gruplarının doğal kaynakların ve yöntemlerin kullanımı ve yönetimiyle ilgili güvenilir kararlar almasına bağlıdır. Dolayısıyla, EHY sürecini güçlendirmek için kapasite artırımı önemli ve gereklidir. Fırtına Havzası’nda, Entegre Havza Yönetimi, su politikaları, ilgili Avrupa Birliği direktifleri konularını kapsayan eğitimler verilecektir. Bu hedef kapsamında ayrıca, sürdürülebilir doğal kaynak kullanımı ile ilgili rehberler geliştirilecek ve bu doğrultudaki yerel uygulamalar desteklenecektir.

Hedef 3: Bölgede faaliyet gösteren yerel STKlar arasında bir ağ kurulması

Bölgenin doğal kaynaklarının ve biyolojik çeşitliliğin korunmasında yerel STKların son derece önemli bir rolü vardır. Dolayısıyla, yeterli teknik kapasiteye sahip yerel STKlar, uzun vadede bölgedeki koruma çalışmalarını sürdürülebilir kılacak önemli bir potansiyel olarak görülmelidir. Bu hedef kapsamında, bu STKların kapasitelerinin artırılması ve birlikte hareket etmelerine ve sürekli iletişim halinde olmalarına olanak sağlayacak bir yerel bir STK Platformu/Konseyi kurulması hedeflenmektedir.

Hedef 4: Doğa koruma konusunda bölge halkının bilincinin artırılması

İnsan anlayışı, desteği ve işbirliği olmaksızın her koruma girişimi kaçınılmaz olarak başarısız olacaktır. İletişim kamuoyuna ve ilgi gruplarına, doğa korumadan sorumlu olduklarını ve yarar sağlayacaklarını göstermek için bir araçtır. Bölgede yaşayan her bireyin; doğa ve biyolojik çeşitlilik de dahil olmak üzere toplumun her alanında sorumluluk taşıdığının bilincine varması hedeflenmektedir. Böylece, Kafkasya Ekolojik Bölge Planı’nın uygulanması ve somut çıktılarının alınması için bölge halkının ve karar vericilerin planı sahiplenmesi sağlanacaktır. Bu hedef kapsamında, bölgenin doğal kaynakları ve biyolojik çeşitliliği ile ilgili konuları içeren broşürler, posterler, sunumlar, basın duyuruları vb. hazırlanacak ve hedef gruplara dağıtılacaktır. Yerel ve ulusal medyada konuyla ilgili haberlerin yer alması ve kamuoyu bilincinin ve desteğinin artırılmasına yönelik çalışmalar yapılacaktır.