Havza nedir?
Bir nehir havzası, nehirin kaynağı ve sonlandığı yer arasında kalan ve nehire su veren tüm alanı kapsamaktadır.
Bazı nehir havzaları, özellikle denize çıkışı olmayan iç bölgelerde, göllerde ve /veya iç deltalarda sona erer. Bu havzalar, kapalı havza olarak adlandırılır. Bu nedenle, nehir havzaları yönetsel ya da politik bölümler yerine doğal hidrolojik sınırlara dayanır ve su kaynakları ile eko-sistemlerin korunmasını ve sürdürülebilir kullanımını planlamak için en elverişli birimlerdir.
Neden havza ölçeği?
- Nehir havzaları idari ya da politik bölünmelerden ziyade doğal, hidrolojik sınırlara dayanır ve tatlı su sistemlerinin ve ekosistemlerin korunması ve sürdürülebilir kullanımının planlanması için en uygun birim “havza� ölçeğidir.
- Farklı sektörlerin ve kaynak kullanıcılarının bir arada düşünüldüğü, tehdit ve olanakların uzun vadeli değerlendirildiği ve bir alana yapılan müdahelenin yarattığı olumlu ve olumsuz etkilerin izlendiği en uygun ölçek havza olduğundan, doğal kaynakların yönetiminde “havza� ölçeği esas alınmalıdır.
Neden EHY’ye gereksinim duyuldu?
Sulak alanların ve havzaların hızlı ve sürdürülebilir olmayan gelişimi sık sık doğal hidrolojik döngülerin kırılmasına neden olmaktadır. (daha sık ve çeşitli seller, kuraklıklar ve kirlilik bu kırılmaların doğal sonuçlarıdır.) Diğer taraftan, su kaynaklarına olan taleple birlikte kirlilik seviyesi de hızla artmaktadır. Bu koşullarda, tatlı su kaynaklarının sürdürülebilir kullanımını sağlayabilmek için, su ve havza yönetimi konusunda yeni yaklaşımlara ihtiyaç duyulmaktadır.
Havza ölçeğinde planlama, insani gelişim fırsatlarını, yeryüzünde yaşamını sürdüren canlılarla – biyolojik çeşitlilik- ilişkilendirmek ve etkili sonuçlar elde etmek için gerekli bir strateji olarak hızla önem kazanmaktadır. Bütün çevrelerce, suyun akılcı ve sürdürülebilir kullanımına, mekansal ve sektörlerarası planlama ve karar vermenin entegre edilmesi gerektiği kabul edilmiştir. Diğer bir ifadeyle, tatlısu kaynaklarının yönetiminde havza ölçeğinin esas alındığı yeni bir yönetim anlayışı tarif edilmeli ve benimsenmelidir.
EHY nedir?
Entegre Havza Yönetimi farklı şekillerde tanımlanabilir:
- Hidrolojik havza bazında katılımcı doğal kaynak yönetimidir.
- Yüzey ve yeraltı sularının miktar, kalite ve ekolojik anlamda toplumun ihtiyaç ve kullanımları göz önüne alınarak çok disiplinli bir perspektiften yönetimidir.
- Hidrolojik sınırlara göre sürdürülebilir ve katılımcı kaynak yönetimi anlayışıdır.
- Havza ölçeğinde toprak kullanımı ve su-kullanımı planlamasının/yönetiminin katılımcı bir yaklaşımla birleştirilmesidir.
- İnsanların bir bakış açısı geliştirebileceği, ortak değerler ve davranışlar üzerinde uzlaşabileceği, bir havzanın doğal kaynaklarını yönetmek için bilgiye dayanarak kararlar verebileceği, birlikte hareket edebileceği uzun vadeli süreçlere odaklanan yeni bir felsefedir.
EHY’nin özellikleri
- Havza ölçeği, entegrasyon, katılım, her düzeyde ve sürekli kapasite artırımı ve bilginin paylaşımı EHY’nin temel öğeleridir.
- Entegre Havza Yönetimi’nin uygulanmasında standart bir başarı formülü yoktur. Her havza kendi mekanizmasını ve süreçlerini geliştirmelidir.
- İlgi gruplarının tam olarak temsil edildiği, sorumlulukların açıkça tanımlandığı bir yönetim birimi oluşturulması (örneğin;havza komisyonu) ve havzaya ilişkin kararların bu yönetim birimi tarafından alınması öngörülmektedir. İlgi grupları ve çıkarlarını anlamak; var olan ve oluşmakta olan tehdit ve imkanlar hakkında bir anlayış oluşturmak açısından çok önemlidir ve işlevsel bir havza komisyonu oluşturulmasında gerekli bir ilk adımdır. Geniş tabanlı bir ilgi grubunun bir araya getirilmesi, EHY çabalarının uzun vadede sürdürülmesini sağlayacak katılımcı yönetim biçimlerinin, ortak çalışmaların veya ortaklıkların gelişimine de katkıda bulunabilir.
- Her düzeyde kapasite artırımının gerçekleştirilmesi öngörülmektedir.
- Koordinasyon ve işbirliği ile etkili kaynak kullanımının sağlanması öngörülmektedir.
- Toprak, su ve çevresel kaynaklar gibi doğal kaynaklarla ilgili kararların koordinasyonu havza ölçeğinde entegre edilir.
- Havzanın çevresel sağlığı, ekonomik üretkenliği ve insanları (sosyo-ekonomik yönler) ile ilgili yönlerin koordinasyonu havza ölçeğinde entegre edilir.
- Sorumluluklar ve güvenilirlik, havza içerisinde kapasitelerin eşleştirilmesi ile açıkça belirlenir.
- Havzanın doğal kaynakları için oluşturulan strateji ve eylem planları topluluklar ve yönetimler arasında bir ortaklık içinde geliştirilir ve uygulanır.
- Teşvikleri, yatırımları ve düzenlemeleri içeren EHY mekanizmalarının birleştirilmesi havzadaki her bir idari seviye için tasarlanır ve belirlenir.
- Suyun tahsisi havza ölçeğinde koordine edilir.
EHY ile hedeflenen;
Sürdürülebilir kalkınma anlayışıyla, havzaların çok amaçlı kullanımlarının gelecek nesillere aktarılmasının sağlanmasıdır.
