Konum
Uluabat Gölü Ramsar Alanı Marmara Denizi’nin güneyinde, Bursa'nın yaklaşık 30 km batısında Bursa ili. Eskikaraağaç ve Gölyazı köyleri Ramsar alanı içerisinde kalır. Diğer köyler Ramsar Alanı dışındadır.
Uluabat Gölü, Bursa ili sınırları içerisinde ve Bursa'ya 25 km uzaklıktadır, Karacabey ve Mustafakemalpaşa ilçeleri sınırları içinde kalır(Ramsar Saha No: 944, alanı 19.900 ha). Su seviyesi yıllara ve mevsimlere göre değişmekle beraber Uluabat Gölü, normal su seviyesinde 160 km2 yüzey alanına sahip sığ bir tatlı su gölüdür. Göl havzası büyük çoğunlukla Bursa, Kütahya, Balıkesir ili sınırları içerisinde, çok azıda Bilecik ilinde yer alır ve yaklaşık 10500 km2 alan kaplar.Üzerinde en büyüğü Halilbey Adası olmak üzere irili ufaklı 9 adet ada bulunmaktadır.
Doğal Yapı
Uluabat Gölü günümüzde ortalama 3 m derinliğe sahiptir. Bu derinlik yaz aylarında 0,8-1 metreye kadar geriler. Gölün alan ve hacmi mevsimlere göre su seviyesinin değişimine bağlı olarak değişir. Ancak kabaca rakamlarla alan 135 km2, hacim ise 150 milyon m3’tür. Gölün uzunluğu yaklaşık olarak 22 km, kuzey-güney yönündeki genişliği ise yaklaşık 10,5 km kadardır. Denizden yüksekliği yaklaşık 8 metredir.
Anadolu'ya kuzeybatıdan giren kuş göç yolu üzerinde yer alması, önemli kuş alanlarından Kuş Gölü'ne çok yakın bulunması nedeniyle Uluabat Gölü, kuş varlığı yönünden yalnızca ülkemizin değil, Avrupa ve Ortadoğu'nun da en önemli sulak alanlarından biridir.
1996 yılında gölde gerçekleştirilen sayımlarda ortaya çıkan su kuşu sayısı 429.423’tür. Bu sayı,1970 yılından o güne kadar Türkiye’de bir sulak alanda belirlenen en yüksek sayıdır. Alan ayrıca bazı küresel ölçekte nesli tehlike altında türlere de ev sahipliği yapmaktadır: küçük karabatak Phalacrocorax pygmeus, tepeli pelikan Pelecanus crispus, bıyıklı sumru Chlidonias hybridus, pasbaş patka Aythya nyroca. 2004 yılında yapılan küçük karabatak sayımına göre Uluabat Gölü’nde 1.072 birey bulunmaktadır.
Uluabat Gölü, Türkiye’deki en geniş nilüfer yataklarına sahip göl olma özelliğine de sahiptir.
Büyük ve sığ bir göl olan Uluabat, sucul bitkiler açısından Türkiye’deki en önemli göllerden biridir. Islak çayırlar, söğütler, sucul bitkiler, sazlıklar, nilüfer yatakları, su sümbülleri yaygın olarak görülen bitki türleridir.
Gölde genellikle turna, sazan, kızılkanat, kerevit, feki gibi 21 değişik balık türü bulunmaktadır. Turna ve sazan ticari öneme sahip balıklardır.Göl çevresinde görülen memeli türleri su samuru, çakal, tilki, porsuk ve tavşandır. Su samuru Lutra lutra küresel ölçekte nesli tehlike altında olan memeli türüdür.
Sosyo-ekonomik Yapı
Günümüzde, yörenin toplumsal yapısı genel olarak tarımsal faaliyetlerle uğraşan çiftçiler, su ürünleriyle uğraşan balıkçılar ve civar endüstriyel tesislerde çalışan işçiler, yöredeki endüstriyel tesislere hizmet sunan ve yerel gereksinimleri karşılayan küçük esnaflar ve ülke genelinde süt endüstrisine mevsimlik hizmet veren ustalardan oluşur.
Uluabat Gölü çevresinde 17 yerleşim birimi bulunmaktadır. Gölyazı, gölden doğrudan yararlanan ve geçim kaynağı balıkçılık olan bir belde olması nedeniyle öne çıkmaktadır. (Gölyazı, Akçalar, Fadıllı, Dorak, Uluabat, Eskikaraağaç) Balıkçıların bir kısmı Gölyazı Su Ürünleri kooperatifine bağlıdır. Avlanan balıklar mezatta satılmaktadır.Kooperatifin 476 üyesi vardır.
Apolyont antik kenti üzerine kurulmuş olan ve kentsel sit statüsündeki Gölyazı Beldesi’nin temel geçim kaynağı gölün çevresindeki diğer yerleşimlerden farklıdır. Tarımsal arazi yetersizliği nedeniyle temel geçim kaynağı balıkçılıktır. Hanelerin yaklaşık %85’i balıkçılıkla geri kalanı tarımla uğraşmaktadır. Ana geçim kaynağı balıkçılık olması nedeniyle gölün kirlenmesi ya da göle yönelik herhangi bir tehdit doğrudan Gölyazı’yı etkilemektedir. .Başta Gölyazı olmak üzere göle sınırı olan 11 yerleşim alanı göldeki su ürünlerinden yararlanmaktadır. Gölde balıkçılık kooperatifine üye olanlara ait yaklaşık 700 tekne vardır. Bir gün önceden atılan ağlar sabah erken saatlerde toplnmakta, avlanan balıklar her gün saat 10:00da kooperatifin organize ettiği mezatta açık artırma yöntemiyle tüccarlara satılmaktadır. Sabahları ağları çelmeye erkeklerle birlikte kadınlar da gitmektedir.
Koruma Çalışmaları
Uluabat Gölü’nü korumak için gölü kullanan tüm insanların katılımına ve söz hakkına dayanan bir çalışma yapılmaktadır. Alan, uluslararası önem sahip bir sulak alan olduğunu belirten Ramsar Alanı statüsünü 1998 yılında aldı. Bu doğrultuda WWF-Türkiye, Çevre ve Orman Bakanblığı ile işbirliliği içinde Yönetim Planı çalışmalarına başladı.
Öncelikle gölün yöresine ait toplumsal yapı ve gölün ekolojik yapısına yönelik araştırma çalışmaları gerçekleştirildi. Elde edilen bilgiler yöre halkı ve projenin taraflarıyla paylaşılarak, projenin katılımcı doğası gereği tartışmaya açıldı.
Merkezi ve yerel yönetim, üniversite, sivil toplum kuruluşları, birlikler, balıkçılar, sanayiciler, çiftçiler, avcılar ve diğer ilgi grubu temsilcilerinin katılımı ile gerçekleştirilen toplantılarla Yönetim Planı 2002 yılında sonuçlandırıldı ve Ulusal Sulak Alan Komisyonu’nca onaylanarak yürürlüğe girdi. Uluabat Gölü Yönetim Planı, başından itibaren etkin katılımla oluşturulmuş, Türkiye’deki tek yönetim planı olma özelliğine sahiptir. Planı yürütecek Yürütme Kurulu alandaki ilgi gruplarından oluşturuldu ve Bursa İl Sulak Alan Komisyonuna bağlı bir çalışma grubu olarak çalışmalarına devam ediyor.
Uluabat Gölü Projesi’nin iki anahtar kavramı vardır. Sürdürülebilir ve akılcı kullanım ile etkin) katılım. Bu projenin dört ana hedefi bulunuyor:
- Uluabat Gölü’nde kirliliğin önlenmesi,
- Uluabat Gölü’nde balıkçılığın sürdürülebilirliğinin sağlanması
- Gölün doğal kaynaklarının akılcı kullanımının sağlanması
- Gölün yaban hayatının zenginleştirilmesi
Gölün kirliliğinin azaltılması ve göl yöresinde yaşayanların gelirinin artırılmasını sağlamak ancak bir plan ve rol dağılımıyla mümkündü. Bu nedenle her etkinlik için sorumlular belirlendi. Örneğin; kirliliği azaltmak için yerel yönetimlerin atıksu arıtma tesislerini hizmete sokmaları, yapay sulak alan arıtımı pilot alan uygulaması.
